Στέφανος Χριστοδουλίδης
Αναπληρωτής καθηγητής και Συντονιστής κλάδου BDes Interior Design στο Alexander College / stefanos@alexander.ac.cy
Άντονι Κοκ – Antony Kok
Ιδρυτικό μέλος του De Stijl (Νεοπλαστικισμός)
γ. 18 Απριλίου 1882 – Ρότερνταμ, Ολλανδία
π. 29 Οκτωβρίου 1969 – Χάαρλεμ, Ολλανδία
Χαρτοφυλάκιο: Ποίηση, ηχητική ποίηση και μουσική πιάνου.
Ο Άντονι Κοκ ήταν σύμφωνα με όσους τον γνώρισαν ένας μεγάλος λάτρης της τέχνης και προστάτης του ιδίου του Πιετ Μοντριάν αλλά και αρκετών άλλων καλλιτεχνών στο Τίλμπουργκ, μιας πόλης που βρίσκεται στην επαρχία της Βόρειας Βραβάντης, ανάμεσα από την Μπρέντα και το Αϊντχόφεν και ελάχιστα χιλιόμετρα μακριά από τα σύνορα της Ολλανδίας με το Βέλγιο.
Γιός του Πίετερ Κοκ και της Σοφίας Χάγκεν, ο Άντονι Κοκ ακολούθησε την επαγγελματική καριέρα του πατέρα του στον κρατικό σιδηρόδρομο του Τίλμπουργκ όπου μετακόμισε το 1908.
Το ξέσπασμα του πρώτου παγκοσμίου πολέμου το 1914 φέρνει τον Κοκ να κατατάσσεται στον Ολλανδικό στρατό και να υπηρετεί κοντά στο Τίλμπουργκ. Εκεί έμελλε να γνωρίσει τον στρατιώτη Τέο φαν Ντέσμπουργκ. Οι δυο τους οργανώνουν κατά τη διάρκεια του 1915 δυο Soirée Intime,[1] όπου ο φαν Ντέσμπουργκ απάγγελε ποιήματα και ο Κοκ έπαιζε πιάνο. Εκείνη τη χρονιά ο Κοκ επηρεαζόμενος από τον φαν Ντέσμπουργκ πειραματιζόταν με τη γραφή Ηχητικής Ποίησης,[2] ίσως δε να ήταν και ο πρώτος που ασχολήθηκε με αυτό το είδος ποίησης στη Ολλανδία. Εκείνη την περίοδο προέκυψαν τα σχέδια των δύο να δημιουργήσουν το δικό τους περιοδικό, στο οποίο θα μπορούσαν να εκφράσουν τις απόψεις τους για τη σύγχρονη τέχνη και τη λογοτεχνία. Δυόμιση χρόνια αργότερα το όραμα τους θα γινόταν πραγματικότητα με τη κυκλοφορία του περιοδικού «De Stijl» και την ίδρυση του ομώνυμου καλλιτεχνικού κινήματος. Ο Άντονι Κοκ το 1917 θα γινόταν ένα από τα ιδρυτικά μέλη του De Stijl υπογράφοντας μάλιστα και το πρώτο μανιφέστο μαζί με τον Τέο φαν Ντέσμπουργκ, τον Πιετ Μοντριάν και άλλους.
Αρκετά ποιήματα του Άντονι Κοκ έχουν δημοσιευτεί στο περιοδικό «De Stijl» αλλά και σε άλλα περιοδικά της Ολλανδίας. Μετά το θάνατο του φαν Ντέσμπουργκ, ο Άντονι Κοκ έγραψε ποιήματα σπάνιας λογοτεχνικής και καλλιτεχνικής ομορφιάς. Το 1942 εγκαταλείπει τον σιδηρόδρομο και συνεχίζει να καλλιεργεί το ενδιαφέρον του στο πνευματισμό και τη φιλοσοφία. Το 1946 έρχεται σε επαφή με τη διεθνή αδελφότητα «Οι ΡοδόΣταυροι» (De Rozekruisers στα Ολλανδικά). Η ποίηση του πλέον κάνει στροφή σε νέες αρχές.
«Οι ΡοδόΣταυροι κατείχαν, στις μυστικές τους διδασκαλίες, τις ιδέες της αρχαίας σοφίας, που συμβολιζόταν με το Ρόδο, και της Χριστικής Σοφίας, που συμβολιζόταν με τον Σταυρό. Στο Ρόδο πρέπει να βλέπει κανείς όχι το άνθος αλλά το σχήμα του εξαγράμμου.
Οι ΡοδόΣταυροι δίδασκαν τον άνθρωπο, που έφθανε σε έναν ορισμένο σταθμό (βαθμό) της μυήσεώς του, ότι κάθε άνθρωπος όφειλε, αφ’ ενός να προσπαθήσει να ελευθερώσει και να βγάλει από τον λήθαργο κάποιες ατομικές ικανότητες και, αφ’ ετέρου, όταν η δραστηριότητά του αυτή εκδηλωθεί, να δράσει ευεργετικά πάνω στην κοινωνία, για να επιφέρει γαλήνη μέσα στην τρικυμία και να αποκαταστήσει την ειρήνη γύρω του. Γινόταν, έτσι, προστάτης, χωρίς να είναι επικυρίαρχος.
Κάθε μεμυημένος, έλεγαν οι ΡοδόΣταυροι, ο οποίος θέλει να έχει ανώτερες δυνάμεις, πρέπει να αρχίσει να εξαπλώνει την ευημερία και να σκορπίζει την ευτυχία γύρω του. Στη συνέχεια, όταν ο μεμυημένος περνούσε από ορισμένους βαθμούς [μυήσεως], όφειλε να μπορεί να εξωτερικεύει το άτομό του, επιτρέποντας στην συνειδητή του αρχή ν’ απομακρύνεται από το σώμα του και να πηγαίνει σε μακρινές αποστάσεις για να κάνει το καλό εις τους ομοίους του».[3]
Χάριν αυτού του κινήματος το 1952 μετακόμισε στο Χάαρλεμ. Εκεί ο Κοκ γνώρισε τον Ολλανδό ζωγράφο Kees Verweij (1900-1995), ο οποίος φιλοτέχνησε πάνω από σαράντα πορτραίτα του. Τα πορτραίτα αυτά εκτέθηκαν στο μουσείο Stedelijk του Άμστερνταμ και το μουσείο Van Abbemuseum στο Αϊντχόβεν (1954-1955).
Στις 29 Οκτωβρίου 1969 ο Άντονι Κοκ πέθανε σε ηλικία 87 ετών. Το έργο του ήρθε στο φως της δημοσιότητας μετά το θάνατό του, ως αποτέλεσμα του αυξημένου ενδιαφέροντος για την συμμετοχή του στο De Stijl. Η εκτεταμένη αλληλογραφία μεταξύ φαν Ντέσμπουργκ και Κοκ είναι μία από τις κύριες πηγές που σχετίζονται με την ιστορία του κινήματος γύρω από το περιοδικό «De Stijl».
[1] Soirées Intimes – κλειστές καλλιτεχνικές συγκεντρώσεις περιορισμένου κοινού και οικείου χαρακτήρα.
[2] Κάτι παρόμοιο του ρωσικού Ζαούμ – πειραματική ποιητική γλώσσα.
[3] Άρθρο του Δημήτρη Σεμελά που δημοσιεύτηκε στο γαλλικό περιοδικό «ΕΩΝ», τον Φεβρουάριο του 1921